Ελληνορθόδοξη Μητρόπολη Γαλλίας - Ελένη Παπαδοπούλου

Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΠΑΘΗ – ΜΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΣΕ ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ

(στα γαλλικά)

Ιούνιος-Αύγουστος 2001

Με e-mail στις 29 Ιουνίου, η κ. Christiane Le Mée ενημερώνει την Ελένη Παπαδοπούλου πως κληρονομεί από την κ. Ελένη-Κλεοπάτρα Σπάθη-Petersen τα δικαιώματα συγγραφέα της μουσικής του πατέρα της Σπυρίδωνα και προσβλέπει σε μια επικοινωνία τους με την Ιερά Μητρόπολη Γαλλίας για την οργάνωση της έκδοσης του έργου του.

Στο επόμενο διάστημα, η Ελένη Παπαδοπούλου επικοινωνεί τηλεφωνικά με το Μητροπολίτη Γαλλίας, κ. Ιερεμία, ο οποίος και την ενημερώνει πως η Μητρόπολη Γαλλίας δεν προτίθεται να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο ζήτημα.

Οκτώβριος 2001

Η κ. Παπαδοπούλου λαμβάνει επιστολή από το συμβολαιογράφο κ. Rémi Corpechot, με την οποία ενημερώνεται και τυπικά για του όρους της διαθήκης της κας Ελένης Σπάθη-Petersen.

Ιανουάριος 2004

Ο νέος Μητροπολίτης Γαλλίας κ. Εμμανουήλ (διάδοχος του Σεβ. Μητροπολίτη Ιερεμία) επικοινωνεί τηλεφωνικά με την Ελ. Παπαδοπούλου και της ανακοινώνει την πρόθεσή του για συνεργασία, προκειμένου να εκδοθεί το έργο του Σπ. Σπάθη, κατόπιν επιθυμίας της εκλιπούσας Ελένης-Κλεοπάτρας Σπάθη-Petersen. Ο Μητροπολίτης κ. Εμμανουήλ υπόσχεται συνάντηση στη Θεσσαλονίκη στο άμεσο μέλλον.

Φεβρουάριος 2004

Στις 25 Φεβρουαρίου πραγματοποιείται η συνάντηση του Μητροπολίτη κ. Εμμανουήλ και της Ελ. Παπαδοπούλου στο ξενοδοχείο Hayatt της Θεσσαλονίκης. Στη συζήτηση, ο Μητροπολίτης αναφέρει τους όρους της διαθήκης και όσα έχουν γίνει ή πρόκειται να γίνουν για την έκδοση των έργων του Σ. Σπάθη :

1. Όλα τα υπάρχοντα της εκλιπούσας κ. Ελένης – Κλεοπάτρας Σπάθη – Petersen, μεταξύ των οποίων οι παρτιτούρες και τα βιβλία του πατέρα της Σπυρίδωνα Σπάθη, μεταφέρθηκαν μετά το θάνατό της σε χώρο του Foyer Hellénique de Jeunes στο Châtenay-Malabry (Φοιτητική Εστία που ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Γαλλίας).
2. Ο κ. Ευστράτιος Ζεγκίνης, καθηγητής της Θεολογικής σχολής του Α.Π.Θ., έχει αναλάβει την καταγραφή όλων των βιβλίων, εγγράφων και οποιουδήποτε άλλου υλικού υπάρχει στη βιβλιοθήκη του Foyer Hellénique de Jeunes στο Châtenay-Malabry.
3. Ο Μητροπολίτης Γαλλίας εκτιμώντας τις εξειδικευμένες γνώσεις της κ. Παπαδοπούλου σχετικά με το έργο του Σ. Σπάθη[1], της προτείνει να επιμεληθεί –επ’ αμοιβή- το κείμενο της έκδοσης.
4. Από την πλευρά της κ. Παπαδοπούλου, τονίστηκε πως για να αρχίσει η προεργασία της έκδοσης, είναι αναγκαίο να έλθουν στην κατοχή της οι παρτιτούρες του Σπ. Σπάθη[2].
5. Για να μη χάνεται πολύτιμος χρόνος, συμφωνείται η κ. Παπαδοπούλου να ξεκινήσει μια πρώτη έρευνα συνεργασίας με εκδοτικούς οίκους, συμπεριλαμβάνοντας και την περίπτωση παραγωγής ενός ψηφιακού δίσκου που θα συνοδεύει την έκδοση, αφού η ίδια διαθέτει και ακουστικό υλικό.
6. Για να επιχορηγηθεί η έκδοση και από πλευράς ΥΠΠΟ, ο Μητροπολίτης Γαλλίας αναφέρει στην κ. Παπαδοπούλου πως έχει ήδη συζητήσει με το Διευθυντή του Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού στο Υποκατάστημα Θεσσαλονίκης, τον κ. Δημήτριο Σαλπιστή. Κατόπιν τούτου, η κ. Παπαδοπούλου συναντά προσωπικά στις 27 Φεβρουαρίου 2004 τον κ. Σαλπιστή. Πληροφορίες σχετικά με τον όγκο της έκδοσης, πιθανές σελίδες, περιεχόμενο κλπ αποστέλλονται με φαξ από την κ. Παπαδοπούλου. Για την επικοινωνία της με τον κ. Σαλπιστή ενημερώνεται ο Μητροπολίτης Γαλλίας.

Μάρτιος-Δεκέμβριος 2004

Στη συζήτηση με το Μητροπολίτη Γαλλίας περί της έκδοσης της μουσικής του Σπάθη, η κ. Παπαδοπούλου κρίνει πολύ χρήσιμο να την προλογίσουν σημαντικοί Έλληνες μουσικοί και μουσικολόγοι, που θα αναδείξουν πτυχές του ζητήματος του προσανατολισμού της ελληνικής μουσικής, προσδίδοντας έτσι στην έκδοση ένα "μουσικολογικό" χαρακτήρα. Αποφασίζεται να επιληφθεί η ιδία του θέματος. Μέσα στο επόμενο διάστημα, η κ. Παπαδοπούλου λαμβάνει τις πρώτες θετικές απαντήσεις.

Στο μεταξύ, πραγματοποιούνται οι πρώτες επαφές της κ. Παπαδοπούλου με τρεις εκδοτικούς οίκους[3], οι οποίες όμως δεν μπορούν να έχουν σαφές αποτέλεσμα, καθώς απαιτούνται στοιχεία της έκδοσης που δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, όπως ακριβής αριθμός σελίδων, αριθμός αντιτύπων, ποιότητα χαρτιού κοκ, επειδή εν τω μεταξύ δεν έχουν ακόμη σταλεί οι παρτιτούρες από τη Γαλλία.

Α’ εξάμηνο 2005

Τα τακτικά τηλεφωνήματα του Μητροπολίτη Γαλλίας στην κ. Παπαδοπούλου συνεχίζονται και μέσα στο 2005. Σε ένα απ’ αυτά, ο Μητροπολίτης αναφέρει τον κ. Στέλιο Καλαϊτζάκη, ο οποίος σπουδάζει Μουσικολογία στο Παρίσι, ψάλλει στην εκκλησία του Αγ. Στεφάνου και διαμένει στο Foyer Hellénique de Jeunes στο Châtenay-Malabry. Δεσμεύεται πως ο κ. Καλαϊτζάκης θα βρει τις παρτιτούρες που υπάρχουν στο Châtenay και θα στείλει ψηφιακά αντίγραφα στην κ. Παπαδοπούλου, πράγμα που ποτέ δεν έγινε.

Ιούλιος 2005

Σε νέα τηλεφωνική επικοινωνία, ο Μητροπολίτης Γαλλίας, κ. Εμμανουήλ, εκδηλώνει πιεστικά προς την κ. Παπαδοπούλου τη μεγάλη του επιθυμία να λυθεί η εκκρεμότητα της έκδοσης του έργου του Σπ. Σπάθη. Έτσι, προσκαλεί την κ. Παπαδοπούλου, η οποία και μεταβαίνει στο Παρίσι με το σύζυγό της Στέργιο Ζυγούρα, μουσικό και μουσικολόγο, να πάρει τις παρτιτούρες και να οριστικοποιήσουν τους όρους της έκδοσης. Οι λεπτομέρειες του ταξιδιού συμφωνούνται με τον π. Τίτο Ταμπακάκη, Διευθυντή του Foyer Hellénique de Jeunes στο Châtenay-Malabry.

Στο Παρίσι, ο Μητροπολίτης Γαλλίας αναφέρει στην κ. Παπαδοπούλου πως συζήτησε σχετικά και με τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής, ο οποίος συμφώνησε να συμβάλλει οικονομικά και η Αρχιεπισκοπή Αμερικής στα έξοδα της εν λόγω έκδοσης.

Οι εναρμονίσεις όμως των ύμνων που βρήκε η κ. Παπαδοπούλου στο Παρίσι προορίζονταν για ανδρικό χορό, δηλ. αποτελούσαν την 1^η εκδοχή εναρμόνισης του Σπυρίδωνα Σπάθη, όσο ζούσε ακόμη στην Ελλάδα. Στη βιβλιοθήκη του Foyer Hellénique de Jeunes στο Châtenay-Malabry, βρέθηκαν διάσπαρτα κάποια τροπάρια για μεικτό χορό. Κανείς δεν γνώριζε πού βρίσκονταν τα χειρόγραφα του Σπάθη, ούτε και η ψηφιακή τους αποτύπωση που (όπως τονίστηκε από το Μητροπολίτη Γαλλίας, κ. Εμμανουήλ) είχε γίνει από τον κ. Καλαϊτζάκη. Το CD με τα έργα του Σπάθη δεν βρέθηκε ούτε στη Μητρόπολη ούτε στο Foyer στο Châtenay-Malabry. Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση ζητήθηκε επιτακτικά από την κ. Παπαδοπούλου να φτάσει στα χέρια της το περίφημο CD με τα σαρωμένα έργα του Σπάθη από τον κ. Καλαϊτζάκη, ο οποίος τότε βρίσκονταν στην Κρήτη. Ο ψηφιακός δίσκος που έφθασε εσπευσμένα με courier από την Κρήτη περιελάμβανε μόνον τη σελίδα τίτλου του κάθε εναρμονισμένου τροπαρίου· επιπλέον δε, όλοι οι ύμνοι προορίζονταν για ανδρικό χορό !

Η δυσάρεστη έκβαση του ταξιδιού και ο προβληματισμός του τι μέλλει γενέσθαι συζητείται μεταξύ του Μητροπολίτη κ. Εμμανουήλ και της κ. Παπαδοπούλου, την παραμονή της επιστροφής της στην Ελλάδα. Ο Μητροπολίτης Γαλλίας εμφανίζεται απρόθυμος να «κυνηγήσει» ανθρώπους προκειμένου να βρει την αλήθεια, δηλώνοντας ότι αυτό αποτελεί χάσιμο χρόνου και πιέζει να προχωρήσει η έκδοση μόνο με τους υπάρχοντες ύμνους.

Τελικά, αποφασίζεται να υπάρξει επικοινωνία μεταξύ του κ. Καλαϊτζάκη και της κ. Παπαδοπούλου μέσα στο Σεπτέμβριο, για να γίνει γνωστό αν ο κ. Ζεγκίνης έχει καταγράψει κι άλλες παρτιτούρες, τις οποίες ενδεχομένως να αρχειοθέτησε εκτός του χώρου της βιβλιοθήκης του Foyer.

Σεπτέμβριος 2005

Ο κ. Καλαϊτζάκης βεβαιώνει τηλεφωνικά την κ. Παπαδοπούλου πως υπάρχουν κι άλλες παρτιτούρες εκτός από αυτές που βρήκε η ίδια στο Παρίσι. Πρόκειται πάλι για εναρμονίσεις για ανδρικό χορό. Στην ίδια επικοινωνία, δεσμεύεται να μιλήσει με τον κ. Αλέξη Χρυσοστάλη, ο οποίος ήταν έφορος του ναού του Αγ. Στεφάνου και υπεύθυνος γραφείου τύπου Δημοσίων Σχέσεων της Ιεράς Μητρόπολης Γαλλίας επί Μητροπολίτη Ιερεμία. Επίσης, ο κ. Χρυσοστάλης είναι μουσικός, εργάζεται ως ραδιοφωνικός παραγωγός στο France Culture και, κατόπιν μαρτυρίας της δικηγόρου κ. Christiane Le Mée, ήταν αυτός που παρέλαβε τα υπάρχοντα της Ελένης Σπάθη μετά το θάνατό της και φρόντισε να μεταφερθούν από το διαμέρισμά της, στη rue Debrousse, στο Foyer του Châtenay-Malabry. Δεν υπήρξε έκτοτε νέα τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ της κ. Παπαδοπούλου και οποιουδήποτε παράγοντα της Μητρόπολης Γαλλίας.

Οκτώβριος 2005

Σε τηλεφωνική επικοινωνία της κ. Παπαδοπούλου με την κ. Le Mée, η τελευταία συμβουλεύει να εκδοθεί ό,τι βρέθηκε έως τώρα και να μην χάνεται χρόνος μέχρι (και αν) βρεθούν οι σωστές εναρμονίσεις. Τέλος, βεβαιώνει πως η εκκλησία έχει ήδη παραλάβει τα χρήματα της κληρονομιάς.

Η επιστολή της κ. Παπαδοπούλου στις 20 Δεκεμβρίου προς το Μητροπολίτη Γαλλίας μένει αναπάντητη.

Μάιος-Ιούνιος 2006

Αποστολή e-mail στις 14 Μαΐου στον π. Τίτο, Διευθυντή του Foyer Hellénique de Jeunes στο Châtenay-Malabry. Μένει χωρίς απάντηση. Την 1^η Ιουνίου αποστέλλεται το ίδιο μήνυμα με fax. Μένει επίσης χωρίς απάντηση.

Αύγουστος 2006

Τον Αύγουστο, ο π. Τίτος δηλώνει «με ευγένεια» τηλεφωνικά στην κ. Παπαδοπούλου αμέτοχος, αλλά κυρίως απρόθυμος να πάρει κάποια θέση ή να συμβάλλει στην επίλυση του ζητήματος της έκδοσης των έργων Σπάθη.

Σεπτέμβριος 2006

Στις 28 Σεπτεμβρίου αποστέλλεται με παραδοσιακό ταχυδρομείο και με e-mail αίτημα της κ. Παπαδοπούλου προς το συμβολαιογράφο κ. Rémi Corpechot να την ενημερώσει για την εκτέλεση του 3^ου όρου της διαθήκης. Στην άμεση απάντησή του με e-mail γνωστοποιεί πως το αίτημα θα διαβιβαστεί, τόσο στην κ. Le Mée, όσο και στο Μητροπολίτη Γαλλίας, κ. Εμμανουήλ.

Νοέμβριος 2006

Η κ. Παπαδοπούλου αποστέλλει ηλεκτρονικά επιστολή στην Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ. κ. Βαρθολομαίο Ι, ζητώντας τη μεσολάβησή του, προκειμένου να πραγματοποιηθεί επιτέλους ο 3^ος όρος της διαθήκης της κ. Σπάθη-Petersen και να αρχίσουν οι εργασίες της έκδοσης των έργων του πατέρα της.

Ο κ. Corpechot διαβιβάζει με επιστολή του στην κ. Παπαδοπούλου την απάντηση του Αρχιεπισκόπου Γαλλίας. Σε αυτήν εξηγείται ανάμεσα στα άλλα, πως «ειδικοί» ασχολούνται με τη μουσική του Σπ. Σπάθη, έχοντας διεκπεραιώσει πάνω από τα τρία τέταρτα της εργασίας, η οποία και θα ολοκληρωθεί τους πρώτους μήνες του 2007.

Φεβρουάριος 2007

Πραγματοποιείται με πρωτοβουλία της κ. Παπαδοπούλου επικοινωνία με το δικηγόρο Μπάμπη Αποστολίδη. Αποδεικνύεται πως εκπροσωπεί την Ιερά Μητρόπολη Γαλλίας και είναι επίσης Νομικός Σύμβουλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Υπόσχεται να επικοινωνήσει ο ίδιος με το Μητροπολίτη Γαλλίας και να συντελέσει, αν τα συμφέροντα των δύο πλευρών συμπλέουν, στην επίλυση του θέματος που έχει πια χρονίσει.

Μάρτιος 2007

Ο κ. Αποστολίδης μεταφέρει στην κ. Παπαδοπούλου πως ο Μητροπολίτης Γαλλίας αναγνωρίζει τα δικαιώματά της, ότι «ειδικοί» εργάζονται για την έκδοση του έργου του Σπάθη, τονίζοντας πως δεν είναι δυνατόν να επέμβει κάποιος στο περιεχόμενο της έκδοσης. Τέλος, αναφέρει ότι συμβούλεψε το Μητροπολίτη Γαλλίας να μην προβεί στην έκδοση του έργου χωρίς προηγούμενη επικοινωνία με την κ. Παπαδοπούλου. Αποστέλλεται e-mail από την Ελ. Παπαδοπούλου στο Μητροπολίτη Γαλλίας, κ. Εμμανουήλ.

Μάιος 2007

Η κ. Παπαδοπούλου αποστέλλει με φαξ επιστολή στην Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ. κ. Βαρθολομαίο Ι, ζητώντας εκ νέου τη μεσολάβησή του, προκειμένου να ολοκληρωθεί το έργο της έκδοσης των έργων του Σπ. Σπάθη.

Απρίλιος 2008

Η κ. Παπαδοπούλου απευθύνει τρίτη επιστολή στην Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ. κ. Βαρθολομαίο Ι, σχετικά με την έκδοση του έργου του Σπ. Σπάθη.

Σπυρίδων Σπάθης – Αρχική Σελίδα

ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΣΠΑΘΗΣ (1852-1941) – Η ζωή και το έργο του

---

[1] Μεταπτυχιακή Εργασία: Papadopoulou Hélène, La vie et l’œuvre de Spiridon Spathis, L’harmonisation des chants byzantins du rite grec orthodoxe dans l’église grecque orthodoxe de Paris Saint Stéphane, D. E. A. en Histoire de la Musique et Musicologie préparé sous la direction de Madame le Professeur Danièle Pistone et la codirection de Monsieur Dimitri Giannelos, UFR de l’Université de Paris – Sorbonne (Paris IV), Paris, 1998.

[2] Ο Σπ. Σπάθης, πριν μεταβεί στη Γαλλία, είχε εναρμονίσει εκκλησιαστική μουσική για ανδρικό χορό. Στο Παρίσι, είτε τροποποίησε πολλές από αυτές τις εναρμονίσεις για να ψάλλονται από τετράφωνο μεικτό χορό, είτε συνέθεσε νέες εξ ολοκλήρου, μη σταματώντας παρόλα αυτά να τις διορθώνει ή να τις αλλάζει. Για αυτό το λόγο, υπάρχουν περισσότερες από μία εκδοχές εναρμόνισης των περισσότερων ύμνων. Από τα παραπάνω προκύπτει επιτακτική η ανάγκη της επιλογής των εναρμονίσεων που θα πρέπει τελικά να συμπεριληφθούν στην εν λόγω έκδοση.

[3] Εκδόσεις Λυδία, Μαυρομουστάκη και Νάκα.